ترس از دندانپزشکی اطفال یکی از رایجترین نگرانیهای والدین است. بسیاری از کودکان زمانی که واژه «دندانپزشکی» را میشنوند، تصویر صداهای عجیب، ابزارهای ناشناخته و محیطی سرد را در ذهن خود ایجاد میکنند.
همین تصور باعث میشود که همکاری لازم را هنگام درمان نداشته باشند. اگر این مشکل مدیریت نشود، احتمال دارد کودک در آینده نیز از مراجعه به دندانپزشکی خودداری کند و سلامت دندانهایش به خطر بیفتد.
خبر خوب این است که ترس کودکان کاملاً قابل کنترل و حتی قابل پیشگیری است؛ تنها کافی است والدین و دندانپزشکان با اصول روانشناسی کودک و روشهای نوین برخورد با اضطراب آشنا باشند.
در این مقاله، بهصورت جامع بررسی میکنیم که چگونه میتوان ترس از دندانپزشکی را در کودکان کاهش داد و چه اقداماتی پیش از درمان، حین درمان و پس از آن مؤثر است.
چرا کودکان از دندانپزشکی میترسند؟
برای کاهش ترس، ابتدا باید ریشه آن را بشناسیم. دلایل اضطراب کودکان شامل موارد زیر است:
۱. تجربههای ناخوشایند قبلی
اگر کودک در گذشته درمان دردناک یا ناگهانی را تجربه کرده باشد، حتی اگر جزئی باشد، ذهن او آن تجربه را بزرگنمایی میکند.
۲. انتقال ترس از والدین
کودکان مانند آینه رفتار والدین هستند. وقتی پدر یا مادر از دندانپزشکی اضطراب دارند یا در حضور کودک درباره درد دندانپزشکی صحبت میکنند، کودک نیز همان احساس را تجربه خواهد کرد.
۳. ترس از ناشناختهها
محیط جدید، ابزارهای فلزی، چراغ روشن بالای صندلی و صدای دستگاهها، همگی میتوانند برای کودک عجیب و ترسآور باشند.
۴. ترس از درد
کودکان نمیدانند قرار است چه اتفاقی بیفتد، اما تصور درد کافی است که برایشان اضطراب ایجاد کند.
۵. داستانها و فیلمها
شخصیتهای کارتونی یا شوخیهای اطرافیان درباره “دکتر دندانپزشک” گاهی تصویر اشتباهی در ذهن کودک میسازند.
شناخت علتها به والدین کمک میکند که واکنش صحیحتری نشان دهند و از روشهای مؤثرتر برای کاهش استرس استفاده کنند.
گام اول: آمادهسازی کودک قبل از مراجعه به دندانپزشکی
اولین مرحله ایجاد تجربهای مثبت قبل از ورود به مطب است. هرچه ذهن کودک از قبل آرامتر باشد، میزان همکاری او بیشتر میشود.
۱. انتخاب زمان مناسب برای مراجعه
مراجعه هنگام ساعت خواب، زمانی که کودک گرسنه است، یا بعد از یک روز پر تنش، احتمال همکاری را کم میکند. بهترین زمان معمولاً ساعات اولیه صبح است که کودک انرژی بیشتری دارد.
۲. توضیح درست و ساده
والدین باید با کلمات مثبت و دوستانه درباره دندانپزشکی صحبت کنند. گفتن جملاتی مانند:
-
«فقط میخوایم دندونهاتو سالم نگه داریم.»
-
«دکتر یک چراغ قشنگ داره که دندونهاتو بهتر ببینه.»
بهتر از این است که بگویید:
-
«نترس!»
-
«درد نداره!»
زیرا استفاده از واژههای ترسناک مثل “درد” حتی در قالب جمله منفی، ترس کودک را بیشتر میکند.
۳. بازی دندانپزشکی در خانه
یک راه بسیار تأثیرگذار، انجام «بازی نقش» با اسباببازیهاست.
برای مثال:
-
کودک میتواند نقش دندانپزشک را بازی کند و شما بیمار شوید.
-
یا عروسکش را روی میز بگذارد و معاینه کند.
این روش ذهن کودک را با فرآیند دندانپزشکی آشنا کرده و حس کنترل ایجاد میکند.
۴. استفاده از کتابها و انیمیشنهای مثبت
کتابهای تصویری درباره دندانپزشکی یا انیمیشنهای آموزشی که تجربه را شاد و ساده نشان میدهند، میتوانند نگرش کودک را بهطور کامل تغییر دهند.
۵. پرهیز از جملات اشتباه
جملههایی مثل:
-
«اگه اذیت کنی آمپول میزنه!»
-
«اگه گریه نکنی برات جایزه میخرم!»
اینها نهتنها اضطراب را بیشتر میکنند، بلکه حس تهدید و معامله ایجاد میکنند که رفتار کودک را بدتر خواهد کرد.
گام دوم: اقدامات مهم داخل مطب دندانپزشکی
نقش دندانپزشک در کاهش استرس کودک حیاتی است. یک محیط دوستانه و برخورد حرفهای میتواند شرایط را کاملاً تغییر دهد.
۱. محیطی شاد و کودکپسند
مطب دندانپزشکی کودکان باید با رنگهای شاد، پوسترهای کارتونی و صندلیهای زیبا تزیین شود. وجود یک فضای بازی کوچک نیز بسیار کمککننده است.
محیط آرام و بدون سر و صدای اضافی، احساس امنیت بیشتری در کودک ایجاد میکند.
۲. آشنایی کودک با محیط قبل از شروع کار
دندانپزشک یا دستیار میتوانند چند دقیقه وضعیت صندلی، چراغ، دهانبازکن یا آینه را به کودک نشان دهند.
معمولاً دندانپزشکان از روش Tell–Show–Do استفاده میکنند:
-
Tell: توضیح ساده درباره کاری که قرار است انجام شود
-
Show: نمایش ابزار بهصورت غیرترسناک
-
Do: انجام کار واقعی
این روش باعث اعتمادسازی میشود.
۳. ارتباط با کودک با زبان کودکانه
دندانپزشکهای کودکمحور معمولاً از اصطلاحات مهربانانه استفاده میکنند:
-
«این مسواک جادویی دندونهاتو تمیز میکنه.»
-
«این آینه کوچولو فقط میخواد دندونهاتو ببینه.»
این نوع گفتار، از نظر روانشناسی اضطراب را کاهش میدهد.
۴. حضور والدین در اتاق درمان
برای بعضی کودکان حضور والدین باعث آرامش است، اما در برخی موارد باعث وابستگی و افزایش مقاومت میشود. دندانپزشک معمولاً تشخیص میدهد کدام حالت مناسبتر است.
۵. استفاده از بیحسی سطحی و تکنیکهای کماسترس
درمانهای کودکان نیازمند تکنیکهای خاص است:
-
ژل بیحسی بدون درد
-
سوزنهای مخصوص کودکان
-
کار با سرعت آرام
-
موسیقی کارتون یا انیمیشن روی تلویزیون
این موارد باعث میشود کودک احساس تسلط بیشتری داشته باشد.
۶. هدیه کوچک بعد از درمان
یک استیکر، جایزه کوچک یا بادکنک میتواند تمام تجربه کودک را مثبت کند. هدف این است که دندانپزشکی را با حس خوب ترک کند، نه با نگرانی.
گام سوم: اقدامات پس از درمان دندان کودک
رفتار والدین پس از پایان درمان نیز در شکلگیری نگرش آینده کودک بسیار مهم است.
۱. تشویق کودک
بهجای تأکید روی اینکه «چقدر شجاع بودی»، بهتر است رفتار دقیق و مثبت او را تحسین کنید:
-
«خیلی خوب دهنتو باز نگه داشتی.»
-
«خیلی خوب با دکتر همکاری کردی.»
این نوع تشویق اعتمادبهنفس او را بیشتر میکند.
۲. صحبت مثبت درباره تجربه
بعد از درمان نباید از درد، سختی یا نگرانی حرف بزنید.
بهجای آن بگویید:
-
«دیدی چقدر ساده گذشت؟»
-
«دکتر خیلی خوب دندونهاتو سالم نگه داشت.»
این بازخورد مثبت باعث میشود دفعه بعد با آرامش بیشتری به مطب بیاید.
۳. ایجاد عادتهای درست
به کودک کمک کنید که:
-
مسواک زدن را جدی بگیرد
-
شیرینی کمتر مصرف کند
-
با دهانشویه مخصوص کودکان آشنا شود
پیشگیری از مشکلات دندانی، بهترین راه کاهش درمانهای اضطرابآور است.
تکنیکهای حرفهای و موثر برای کاهش ترس
در صورت وجود اضطراب شدید، دندانپزشکان از روشهای پیشرفتهتری استفاده میکنند:
۱. تکنیکهای آرامسازی (Relaxation)
-
تنفس عمیق
-
شمارش معکوس
-
بازیهای ذهنی مثل تصور یک مکان شاد
این روشها برای کودکان ۶ سال به بالا مفید هستند.
۲. استفاده از گاز خنده (نیتروس اکساید)
در برخی کلینیکها برای کودکان مضطرب، از گاز خنده استفاده میشود. این روش کاملاً ایمن است و باعث آرامش و کاهش ترس کودک میشود.
۳. آرامبخشی خوراکی
برای کودکانی که اصلاً همکاری نمیکنند، گاهی آرامبخشهای خوراکی ملایم (با تجویز پزشک) به کار میرود.
۴. دندانپزشکی تحت بیهوشی
در شرایط خاص مثل کودکان با ناتوانیهای خاص یا درمانهای پیچیده، ممکن است دندانپزشک از بیهوشی عمومی استفاده کند. این روش باید حتماً در مراکز مجهز و با حضور متخصص بیهوشی انجام شود.
چطور از ایجاد ترس در آینده جلوگیری کنیم؟
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. برای اینکه کودک در آینده نیز بدون ترس به دندانپزشکی مراجعه کند:
-
مراجعههای منظم هر ۶ ماه یکبار
-
تبدیل دندانپزشکی به تجربهای سرگرمکننده
-
صحبت مثبت درباره سلامت دهان
-
پایبندی به عادات بهداشتی
-
انتخاب یک دندانپزشک ثابت و کودکدوست
-
مراجعه به کلینیکهایی که تجهیزات ویژه کودکان دارند
اگر کودک تجربه خوبی داشته باشد، دیگر هیچوقت دندانپزشکی را بهعنوان یک «تهدید» نمیبیند.
کلینیک تخصصی دندانپزشکی قلهک در شمال تهران
ترس از دندانپزشکی در کودکان یک موضوع طبیعی و قابل مدیریت است. با رفتار صحیح والدین، محیط مناسب درمان، و تکنیکهای تخصصی دندانپزشکان، میتوان این ترس را به تجربهای مثبت و حتی هیجانانگیز تبدیل کرد. هدف اصلی این است که کودک احساس امنیت، کنترل و حمایت داشته باشد.
وقتی کودک اولین تجربه مثبت خود را پشت سر بگذارد، مسیر آینده او در حفظ سلامت دندانها با آرامش و همکاری همراه خواهد بود.
همانطور که گفته شد برای ترمیم و درمان دندان احتیاج است که او را نزد فرد متخصص برد تا با توانایی بهتری به انجام کار شما بپردازند.
کلینیک قلهک در تهران یکی از مراکز تخصصی دندان می باشد که دارای دندانپزشکان متخصص است و این برای کسانی که به دنبال دندانپزشک با تجربه هستند فرصت مناسبی است تا از خدمات این مجموعه بهره مند شوید.
جهت کسب اطلاعات بیشتر می تواند به وب سایت کلینیک مراجعه فرمایید.
